Pre 35 godina u
Beogradu održane prve masovne demonstracije protiv režima Slobodana Miloševića
Autor:
author
Beta
|
09. mar. 2026. 07:27
|
VESTI
Beograd 05.09.2022. Vuk
Drašković, književnik, političar, intervju Foto: Dragan Mujan/Nova.rs
Dragan Mujan/Nova.rs
Na današnji dan pre 35 godina -
9. marta 1991. u Beogradu su održane prve masovne demonstracije protiv režima
Slobodana Miloševića u organizaciji tada najjače opozicione stranke, Srpskog
pokreta obnove, a vlast je odgovorila represijom.
Bila je to pobuna i protiv vlasti
i protiv uređivačke politike tadašnje Radio-Televizije Beograd (RTB) koja je
bila neobjektivna, ratnohuškačka i puna optužbi, laži i vređanja opozicije.
Ta televizija je nazivana
"TV Bastilja", jer je bila glavno propagandno uporište Miloševićevog
režima, te su učesnici protesta zahtevali smenjivanje njenih čelnih ljudi.
Na demonstracijama, po tadašnjim
procenama, bilo je oko 100.000 ljudi iz svih delova Srbije, uprkos pokušajima
policije da spreči ulazak u Beograd.
Pročitaj više:
***
Komentar
***
Antifašizam iz II svetskog rata je iskorišćen da se uspostave komunizam,
vlast je iznad Zakona, da bi to bilo moguće politički sistem krši sve
najvažnije principe biologije opstanka života - učenje na greškama, homeostaza,
samoorganizacija, simbioza i tsl. Srbija je tada izgubila referentni okvir koji bi nam omogućio orjentaciju, pa se 80
godina krećemo kao guske u magli. Kao što je to primetio Milovan Đilas 1951.,
zemlju su počeli da vode "malograđanski komunisti". Otuda oni nisu
bili u stanju da vide značaj 1989., pad berlinskog zida, kao priliku da se i
Srbija, poput drugih zemalja
realsocijalizma oslobodi institucija koje su nastale 1945., čiji je cilj
bio da očuvavaju, ne život društva, već centralnu vlast. SM,..., AV na vlasti
održava ne njihova sposobnost vladanja nego - inercija institucija sistema -
koje su stvorene 1945., u kombinaciji sa našim autoritarno/rainski društvenim
karakterom: podanički /slugeranjski/ malograđanski/ ratnički/ inadziski
karakter/ kamuflaža/sačekuša i tsl. gde je "istina" ono što vam kaže
vođa, gde je težište na manama, mržnji, nepoverenju, razgradnji.
*
Kako su stvorene
ideokratije?
*
Stvaranje,
stabilizacija i evolucija
Prema Pjekalkjeviču i Penu ("Politics of
Ideocracy" Jaroslaw Piekalkiewicz, Alfred Wayne Penn State University of New York Press, 1995.),
ideokratije se rađaju i nestaju na sledeće načine:
Stvaranje
Građanski rat: kao u SSSR-u, Kini, Kubi i Jugoslaviji. Da bi
se uspostavila ideologija, potreban je harizmatični i nemilosrdni vođa: Lenjin,
Mao, Kastro, Tito.
Preuzimanje vlasti: Generalno, politička stranka sa odlučnim
vođom („vođa je pokret“) preuzima vlast državnim udarom, što stvara domino
efekat: kao u fašističkoj Italiji i nacističkoj Nemačkoj, i u Iranu.
U izolovanoj koloniji: na primer, Bela Južna Afrika i
puritanci Nove Engleske.
Stabilizacija
Ovaj proces se generalno odvija tokom jedne do jedne i po
decenije. Vodeća figura, u početku doživljena kao proročki vodič, prolazi kroz
progresivno oboženje. Ovu evoluciju pratilo je čišćenje redova početnih
lojalista i kruta birokratizacija državnog i partijskog aparata. Ekonomija je u
potpunosti nacionalizovana i stavljena pod potpunu rekviziciju u isključivoj
službi ideološke dogme. Istovremeno, uspostavljen je sistematski proces
traženja žrtvenog jarca, koji je služio za kristalizaciju nezadovoljstva, dok
je institucionalni teror vršen protiv svakog naznaka neslaganja.
Evolucija
Samouništenje režima ili političke ideologije može
proisteći iz jednog ili više sledećih uzroka. Unutrašnje neslaganje može
dovesti do podele na antagonističke frakcije, što rezultira doktrinarnom
fragmentacijom. Prisilno svrgavanje, poput vojnog puča, predstavlja još jedan vektor
propadanja, kao što je primer puča koji je okončao peronističku vladu u
Argentini. Kolaps takođe može poticati od običnih ljudi kroz narodne ustanke
ili široko rasprostranjene seljačke pobune. Ekonomski, stagnacija ili kolaps
proizvodnih kapaciteta usled rastuće potražnje stvara neravnotežu sa često
katastrofalnim posledicama. Konačno, strah od ideološke zaraze može podstaći
strane sile da preduzmu neprijateljske akcije, uključujući kaznene ekspedicije
ili kampanje destabilizacije.
Fenomen mirne erozije odnosi se na proces postepenog
propadanja autoritarnih režima, ne kroz nasilne ustanake, već kroz neprimetnu
društvenu i kulturnu transformaciju. Pojavljuje se nova generacija, koju
karakteriše mlako pridržavanje zvaničnih dogmi i rastuća sklonost ka
ideološkom pluralizmu. Tehnološki napredak, olakšavanjem pristupa alternativnim
izvorima informacija, kao i subverzivni oblici umetničkog izražavanja – poput
dramskih dela Vaclava Havela u Čehoslovačkoj – doprinose potkopavanju temelja
državne ortodoksije. Istovremeno, vladajuća klasa teži da se transformiše u
karijerističku nomenklaturu, koju karakteriše opadajuća efikasnost i
povlačenje u sopstveni interes.
Ideološka regeneracija može sprečiti ili odložiti kolaps
političkog sistema. Ona se odvija ili kroz preformulisanje doktrine ili kroz
zamenu potpuno novim ideološkim korpusom. Na primer, u Poljskoj je komunistička
ideologija pokazala svoj očigledan neuspeh već 1980. godine; priznanje
sindikata Solidarnost, koji je predvodio Leh Valensa, izazvalo je vojni puč i
uspostavljanje autoritarnog režima pod vanrednim stanjem. Istovremeno, rumunski
komunizam se naglo srušio u decembru 1989. godine, što je dovelo do preuzimanja
vlasti od strane oružanih snaga. Vođa Nikolae Čaušesku je suđen i pogubljen.
*
Psihološki aspekti
Unutar ideokratskih režima, pojedinci, prema analizama
Pjekalkjeviča i Pena, stvaraju autoritarnu ličnost kako bi prosperirali ili
jednostavno preživeli. Dugo nakon kolapsa takvog sistema, ovaj otisak opstaje,
manifestujući se kao izražena nevoljnost prema demokratizaciji. Oni razvijaju
mentalno zatvaranje gde lično zadovoljstvo stečeno pod ideokratijom ima
prednost nad kritikom spoljašnjeg sveta koji se doživljava kao jeretički.
Pojednostavljene formule se usvajaju i ponavljaju, kako kao markeri
konformizma, tako i nepokolebljive lojalnosti. Oni koji su skeptični prema
zvaničnoj dogmi, sa svoje strane, usvajaju ili fatalistički stav –
podržavajući režim iz osećaja nemoći i rezignacije – ili makijavelistički
stav, cinično ga iskorišćavajući za ličnu korist.
Mala manjina pojedinaca, dostignuvši naprednu fazu ličnog
dostignuća i posedujući snažnu sposobnost tolerisanja dvosmislenosti, ostaje
u stanju da se odupre stisku monističkih sistema mišljenja. Ovi pojedinci
održavaju stalnu potragu za inovativnim idejama i složenim odgovorima.
*
Ideokratija (neologizam nastao od reči „ideologija“ i
starogrčke reči krátos / krátos, što znači „moć“) je način vladavine u kome se
država upravlja prema principima ekskluzivne političke doktrine. Za razliku od
čisto autoritarnog režima – koji se prvenstveno karakteriše koncentracijom
moći i ograničavanjem građanskih sloboda – ideokratija se oslanja na
monistički sistem verovanja i propisanih normi. Takav režim može imati
totalitarni oblik, gde se pridržavanje dominantne ideologije nameće prisilom i
državnom propagandom, ili populistički oblik, gde ga dobrovoljno prihvata
značajan deo stanovništva, često mobilisan diskursom zasnovanim na okupljanju i
identitetu.
Svaka država proističe iz ideoloških postulata koji oblikuju
njene pretpostavke i njeno političko delovanje. Režimi opisani kao ideokratija
karakterišu se dubokim ukorenjenjem dominantne doktrine ne samo unutar vladinog
aparata već i u većini sektora društva. Ideologija se uspostavlja kao
apsolutni, univerzalni i vrhovni sistem mišljenja, ovlašćen autoritetom
analognim božanskom principu unutar monoteističkog okvira.
Analiza
Termin „ideokratija“ prvi put su upotrebili Sidni i Beatris
Veb 1936. godine, pre nego što je stekao šire prihvatanje nakon rada filozofa
Nikolaja Berđajeva 1947. godine.
Ideologija može imati totalitarni oblik, oslanjajući se na
prinudu, ili populistički oblik, koji proizilazi iz dobrovoljnog prihvatanja
njenih pristalica. Totalitarni model karakteriše šest konstitutivnih stubova: ekskluzivna
i sveobuhvatna doktrina; jedna stranka, kojom uvek dominira vrhovni vođa;
sistematska upotreba političke policije koja pribegava teroru; apsolutna
kontrola nad sredstvima komunikacije; monopol na oružane snage; i konačno,
centralizovano i planirano upravljanje ekonomskim aparatom.
Štaviše, politikolozi Jaroslav Pjekalkjevič i Alfred Vejn
Pen tvrde da dominantna ideologija, poput ideologije teokratske države ili
nacističke Nemačke, sistematski potiskuje naučna istraživanja i znanje kad god
su u suprotnosti sa njenim dogmama. Njihova analiza razlikuje dve
antagonističke koncepcije države: organsku državu, zamišljenu kao strukturirani
izraz zajednice gde su pojedinci, poput članova tela, podređeni celini i
postoje samo unutar nje; i mehaničku – ili pragmatičnu – državu, veštački
entitet gde pojedinci uživaju prava pred autoritetom i jednaki su u
dostojanstvu. Ova dihotomija odražava zapažanje Adlaija Stivensona: „Od
pamtiveka, vlade su se istakle u maltretiranju naroda. Zaista inovativna ideja
modernog doba je da građani mogu, obrnuto, maltretirati vladu.“
Prema radu Pjekalkjeviča i Pena, ideokratije zasnivaju svoju
političku legitimnost na jednom od sledećih doktrinarnih izvora: nacija, rasa,
klasa ili kultura. Njihovo istraživanje takođe pretpostavlja da zagovornici
ovih režima projektuju sopstvena osećanja krivice na određene grupe – kao što
su Jevreji, komunisti, kapitalisti ili jeretici – koje su predstavljene kao
antagonističke sile koje rade na podrivanju ideokratije. Ovi žrtveni jarci otelotvoruju
impulse koje vernici moraju iskoreniti iz sebe. Odgovornost za inherentne
neuspehe političke akcije se tako prebacuje na ove stigmatizovane entitete,
koji potom postaju mete kolektivnih napada, državnog terorizma, insceniranih
suđenja i ritualizovanih kazni. U Hitlerovoj Nemačkoj, proces istrebljenja
Jevreja je na kraju, u smislu strateških prioriteta, nadmašio svaki drugi
politički ili vojni cilj.
Zoran Stokić
9.03.2026.
